# Bệnh đốm đen tôm

> Tác nhân: Vi khuẩn Vibrio spp.

Nguồn: [ainhanong.vn](https://ainhanong.vn/tra-cuu-benh/dom-den-tom/)

Cây trồng & thủy sản: Tôm sú.

## Mô tả

Bệnh **đốm đen** trên tôm (Black spot disease / Shell disease) là một trong những bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm và phổ biến trên tôm thẻ chân trắng và tôm sú. Bệnh có khả năng lây lan nhanh và gây thiệt hại nặng nề cho các vùng nuôi tôm với tỷ lệ chết có thể lên tới 80 - 90% nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời. Tôm nhiễm bệnh bị ăn mòn vỏ, tổn thương phụ bộ, giảm phẩm chất thương phẩm nghiêm trọng và bị từ chối thu mua.

### 1. Tác nhân và nguyên nhân gây bệnh

- **Tác nhân chính:** Do các chủng vi khuẩn có hại (chủ yếu là *Vibrio* spp.) có khả năng tiết ra enzyme ăn mòn lớp vỏ kitin bảo vệ của tôm. Bên cạnh đó, các loại nấm (như nấm thủy mi) và động vật nguyên sinh cũng có thể xâm nhập phối hợp, làm tổn thương mang và kích thích phản ứng tạo mảng đen hóa (melanin).
- **Môi trường ao nuôi ô nhiễm:** Bệnh thường bùng phát ở những ao nuôi có độ mặn thấp, thả giống mật độ cao (từ 50 - 100 con/m2), nền đáy ao tích tụ nhiều chất thải hữu cơ, phát sinh các khí độc nguy hiểm như NH3, NO2 và H2S, hàm lượng oxy hòa tan trong nước thấp.
- **Thời tiết và mùa vụ:** Bệnh dễ xuất hiện trong giai đoạn chuyển mùa, thời tiết thay đổi đột ngột hoặc mùa mưa khiến độ mặn giảm sâu, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm và vi khuẩn bùng phát. Tôm thường mắc bệnh từ 20 - 90 ngày tuổi, tập trung nhiều nhất ở giai đoạn 25 - 45 ngày tuổi.

### 2. Dấu hiệu nhận biết bệnh đốm đen

- **Dấu hiệu trên vỏ và phụ bộ:** Xuất hiện nhiều đốm đen nhỏ li ti nằm rải rác hoặc liên kết lại thành từng đám lớn sẫm màu trên bề mặt vỏ tôm. Phần đuôi bị mỏng, phụ bộ bị hoại tử ăn mòn, mòn vảy râu, cụt râu.
- **Biểu hiện hành vi:** Tôm giảm ăn rõ rệt hoặc bỏ ăn, bơi lờ đờ tấp mép nước, hoạt động kém nhanh nhẹn và chậm lớn.
- **Giai đoạn bệnh nặng:** Đường ruột tôm bị rỗng, gan tụy teo nhợt nhạt, bề mặt vỏ bị thâm đen và bốc mùi hôi thối đặc trưng.

### 3. Tác hại đối với vụ nuôi

Bệnh đốm đen làm tôm suy yếu nhanh, cản trở quá trình lột xác khiến tôm dễ bị rớt đáy hàng loạt. Ngay cả khi tôm đã lột xác và bước vào giai đoạn thu hoạch, tôm mang đốm đen vẫn bị mất giá trị thương phẩm, thương lái ép giá hoặc từ chối thu mua gây thiệt hại lớn cho người nuôi.

## Biện pháp phòng trừ

Để kiểm soát và phòng trị bệnh đốm đen trên tôm hiệu quả, người nuôi cần kết hợp đồng bộ giữa việc quản lý chất lượng nước, tăng cường sức đề kháng cho đàn tôm và áp dụng đúng quy trình diệt khuẩn:

### 1. Biện pháp phòng ngừa chủ động

- **Kiểm soát môi trường nước:** Thường xuyên kiểm tra các chỉ tiêu môi trường nước ao nuôi (pH, kiềm, độ mặn); định kỳ đo hàm lượng oxy hòa tan để tránh tình trạng thiếu oxy cục bộ gây stress và suy giảm hệ miễn dịch của tôm.
- **Mật độ thả giống hợp lý:** Thả mật độ phù hợp với điều kiện cơ sở hạ tầng, độ sâu mực nước và công suất hệ thống quạt nước cấp oxy của ao đầm.
- **Quản lý thức ăn:** Cân đối lượng thức ăn hàng ngày, tránh cho ăn dư thừa làm ô nhiễm nền đáy ao và tạo cơ chất cho vi khuẩn gây hại sinh sôi.
- **Kiểm tra mật số vi sinh:** Định kỳ kiểm tra khuẩn trong nước; chủ động can thiệp xử lý ngay khi mật số vi khuẩn có hại vượt ngưỡng 10^3 CFU/ml.
- **Bổ sung dưỡng chất:** Trộn bổ sung đều đặn Vitamin C, khoáng chất, vitamin tổng hợp, men đường ruột và các hoạt chất tăng cường miễn dịch (Beta-glucan) vào khẩu phần ăn để tôm khỏe mạnh, mau cứng vỏ sau khi lột.

### 2. Quy trình xử lý và điều trị khi tôm mắc bệnh

- **Diệt khuẩn nguồn nước:** Khi phát hiện tôm có biểu hiện đốm đen, tiến hành diệt khuẩn ao nuôi bằng các sản phẩm sát trùng chuyên dùng cho thủy sản:
*Sử dụng phức hợp Iodine (như Sittodine):* Đánh muối hạt vào buổi chiều tối (khoảng 15 - 17 giờ) liều lượng 30 kg/1.000 m3 nước để ổn định môi trường, sau 1 giờ tạt đều chất diệt khuẩn Sittodine liều 1 lít/1.000 m3 nước, chạy quạt liên tục suốt đêm; có thể lặp lại lần 2 sau 2 ngày nếu cần thiết. Bổ sung khoáng và oxy tăng cường giúp tôm sau khi kích lột mau cứng vỏ.
- *Sử dụng phức hợp sát trùng (như Sitto MKC):* Pha loãng tạt đều khắp ao vào lúc trời có nắng với liều 1 lít cho 2.000 m3 nước. Trường hợp tôm bị cụt râu, sâu đuôi trên 50% đàn, tiến hành xử lý 2 ngày liên tục.

- **Chăm sóc và phục hồi sau diệt khuẩn:**
Giảm từ 10 - 30% lượng thức ăn hàng ngày trong giai đoạn xử lý để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa của tôm và tránh ô nhiễm nước ao.
- Tăng cường chạy quạt nước và sục khí oxy đáy liên tục.
- Sau 24 - 36 giờ kể từ khi tạt thuốc diệt khuẩn, bắt buộc cấy lại men vi sinh có lợi liều cao (kết hợp mật rỉ đường ủ để cân bằng pH) nhằm phục hồi hệ sinh thái vi khuẩn đối kháng trong ao nuôi.
- Tăng cường bổ sung men tiêu hóa, khoáng tạt và vitamin tổng hợp vào thức ăn giúp tôm nhanh chóng phục hồi thể trạng và tái tạo vỏ mới.

## Nguồn trích dẫn

Sittovietnam. (2025, October 22). Bệnh đốm đen trên tôm: Dấu hiệu, nguyên nhân, cách điều trị. sittovietnam.com. https://sittovietnam.com/blogs/kien-thuc-nuoi-tom/benh-dom-den-tren-tom
