# Rầy phấn trắng hại sầu riêng

> Tác nhân: Rầy phấn trắng Allocaridara malayensis Crawford (họ Psyllidae) và nấm bồ hóng thứ sinh (Capnodium sp.)

Nguồn: [ainhanong.vn](https://ainhanong.vn/tra-cuu-benh/phan-trang-sau-rieng/)

Cây trồng & thủy sản: Sầu riêng.

## Mô tả

**Rầy phấn trắng** (còn gọi là rầy nhảy sầu riêng, rầy trắng, tên khoa học: *Allocaridara malayensis*) là loài côn trùng chích hút nguy hiểm hàng đầu trên cây sầu riêng. Chúng tấn công trực tiếp vào các cơi đọt non, lá non và cuống hoa khiến đọt teo tóp, lá xoăn queo rụng sớm, đồng thời chất mật ngọt do rầy bài tiết còn kích thích nấm bồ hóng phát triển đen kịt mặt lá làm cây suy kiệt nghiêm trọng.

### Đặc điểm sinh học và vòng đời của rầy phấn trắng

Nắm rõ các pha sinh trưởng của rầy giúp bà con chọn đúng thời điểm phun phòng trừ đạt hiệu quả triệt để nhất:
- **Giai đoạn trứng:** Trứng có màu vàng nhạt, hình bầu dục với một đầu hơi nhọn, kích thước nhỏ khoảng 1 mm. Trứng được rầy cái đẻ thành từng cụm từ 8 - 14 quả ở mặt trên của các lá non còn cuộn lại dạng mũi giáo.
- **Giai đoạn ấu trùng (5 tuổi):**
Tuổi 1: Thân màu vàng, di chuyển chậm chạp quanh gân lá non.
- Tuổi 2 đến tuổi 5: Cơ thể tiết ra lớp sáp phấn màu trắng tuyết mịn màng bao phủ; phần đuôi mọc các sợi tơ sáp trắng xòe dài như bông gòn. Khi có va chạm, ấu trùng phản ứng rất nhanh nhẹn, bò lẹ và có khả năng búng nhảy linh hoạt.

- **Giai đoạn thành trùng (Rầy trưởng thành):** Thân thon dài màu vàng nâu nhạt, cánh mỏng trong suốt, không còn lớp lông sáp dài như ấu trùng. Thành trùng ban ngày né ánh sáng mặt trời lẩn trốn dưới mặt dưới lá già, ban đêm bò lên mặt lá non chích hút nhựa. Một con rầy trưởng thành có thể sống kéo dài đến 6 tháng.

### Dấu hiệu nhận biết cây sầu riêng bị rầy phấn trắng tấn công

Bà con cần thường xuyên kiểm tra vườn vào các đợt cây nhú cơi đọt để phát hiện dấu vết gây hại sớm:
- **Lớp phấn trắng bụi tuyết đặc trưng:** Trên các đọt non, cuống hoa và mặt dưới lá non xuất hiện một lớp phấn màu trắng mịn như bụi tuyết hoặc các túm bông trắng li ti do ấu trùng rầy tiết ra để bảo vệ cơ thể.
- **Biến dạng lá và cháy khô mép lá:** Lá non bị chích hút nhựa sẽ xuất hiện các chấm vàng li ti, mép lá co rúm, xoăn queo, sau đó khô cháy từ chóp lá lùi dần vào cuống cành rồi rụng hàng loạt, chỉ còn trơ lại cành cọng khẳng khiu.
- **Mặt lá đóng bồ hóng đen xì:** Chất dịch mật ngọt do rầy bài tiết tạo môi trường lý tưởng cho nấm bồ hóng (*Capnodium sp.*) nảy mầm bao phủ đen kịt bề mặt phiến lá, cản trở hoàn toàn khả năng quang hợp và làm giảm phẩm chất trái.
- **Thời điểm nhạy cảm nhất:** Giai đoạn cây vừa nhú cơi đọt non (giai đoạn mũi giáo đến le đọt), thời kỳ phân hóa mầm hoa xổ nhụy và giai đoạn trái non mới hình thành.

### Nguyên nhân khiến rầy phấn trắng bùng phát thành dịch

- **Khí hậu hanh khô:** Rầy sinh sôi phát triển cực nhanh vào mùa khô hoặc các giai đoạn nắng ráo xen kẽ mưa nhẹ, độ ẩm thấp.
- **Vườn ra đọt rải rác:** Cây sầu riêng không đi đọt đồng loạt mà ra đọt lọt chọt tạo nguồn thức ăn liên tục dồi dào cho các lứa rầy gối đầu nối tiếp nhau.
- **Tán cây rậm rạp, bón thừa đạm:** Vườn thiếu ánh sáng và bón thừa phân đạm hóa học làm mô đọt non mềm mọng, vách tế bào mỏng rất dễ bị vòi hút của rầy xuyên thấu.
- **Suy giảm thiên địch tự nhiên:** Lạm dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học phổ rộng làm tiêu diệt hết các loài thiên địch có ích trong vườn.

### Tác hại đối với sản xuất

Rầy phấn trắng phá hủy toàn bộ cơi đọt mới khiến cây không thể tạo dàn lá để quang hợp nuôi trái. Cây bị hại nặng sẽ rụng hoa và trái non hàng loạt, trái chậm lớn, méo mó, giảm **30% đến 50%** năng suất và khiến cây suy kiệt, dễ bị nấm nứt thân xì mủ, thán thư tấn công bồi thêm.

## Biện pháp phòng trừ

Để quản lý hiệu quả rầy phấn trắng trên sầu riêng mà không gây bùng phát tính kháng thuốc, bà con cần áp dụng giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): phối hợp biện pháp cơ giới, bảo tồn thiên địch sinh học và xử lý thuốc đúng thời điểm then chốt khi cơi đọt vừa hé mở.

### 1. Biện pháp canh tác và cơ giới vật lý (Chủ động ngừa rầy)

- **Tạo đọt đồng loạt:** Quản lý chế độ tưới nước và dinh dưỡng cân đối (hữu cơ + NPK) để toàn bộ vườn sầu riêng bung cơi đọt tập trung cùng một thời điểm, giúp việc phun phòng trừ gọn gàng, tránh rầy gối lứa.
- **Tỉa cành tạo tán thông thoáng:** Duy trì khoảng cách trồng hợp lý (8 x 8m hoặc 10 x 10m), cắt tỉa bỏ cành vô hiệu trong lòng tán sau thu hoạch để đón nhận tối đa ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp.
- **Xịt nước áp lực cao:** Trong mùa khô, dùng vòi tưới áp lực mạnh xịt trực tiếp lên tán cây và mặt dưới lá non để rửa trôi lớp phấn sáp, làm rơi ấu trùng và ướt cánh rầy trưởng thành.
- **Treo bẫy dính màu vàng:** Đặt các tấm bẫy dính màu vàng xung quanh vườn ở độ cao ngang tầm tán lá non để dẫn dụ và tiêu diệt rầy trưởng thành, đồng thời theo dõi mật số rầy.
- **Dinh dưỡng cân đối:** Tuyệt đối không bón dư đạm vô cơ khi cây đang chuẩn bị ra cơi đọt; bổ sung Kali, Silic và Canxi Bo để lá non mau thuần thục, dày cứng vách tế bào.

### 2. Biện pháp sinh học và bảo tồn thiên địch tự nhiên

- **Bảo vệ thiên địch hữu ích:** Hạn chế phun thuốc hóa học phổ rộng để bảo tồn các loài thiên địch tự nhiên trong vườn như bọ rùa đỏ, bọ rùa 8 chấm, nhện bắt mồi, ong ký sinh và bọ xít ăn thịt.
- **Ứng dụng nấm ký sinh côn trùng:** Phun định kỳ các chế phẩm sinh học chứa bào tử **nấm xanh (Metarhizium anisopliae)** và **nấm trắng (Beauveria bassiana)**. Các sợi nấm sẽ nảy mầm ký sinh, đâm xuyên qua lớp sáp bảo vệ và tiêu diệt ấu trùng cũng như rầy trưởng thành an toàn cho môi trường.
- **Sử dụng dầu khoáng và tinh dầu thảo mộc:** Phun dầu khoáng nông nghiệp (như SK Enspray 99 EC) nồng độ 0.3 - 0.5% hoặc chế phẩm tinh dầu neem/tỏi để làm nghẹt lỗ thở của rầy và xua đuổi rầy trưởng thành đến đẻ trứng.

### 3. Biện pháp hóa học và nguyên tắc xử lý đúng thời điểm

- **Thời điểm phun thuốc quyết định (Thời điểm vàng):**
Lần 1: Ngay khi cơi đọt non vừa mới nhú dạng "mũi giáo" (dài khoảng 1 - 2 cm), trước khi lá non mở ra.
- Lần 2: Sau lần một từ 5 - 7 ngày khi đọt non bắt đầu le nang hé mở 1 - 2 lá non đầu tiên.
- Lần 3 (nếu mật số rầy còn cao): Khi lá non mở hoàn toàn và bắt đầu chuyển sang giai đoạn bánh tẻ.

- **Hoạt chất đặc trị rầy hiệu lực cao:**
Hoạt chất nội hấp, lưu dẫn mạnh: **Thiamethoxam**, **Imidacloprid**, **Clothianidin**, **Acetamiprid**, **Dinotefuran**.
- Hoạt chất ức chế lột xác (diệt sạch ấu trùng non): **Buprofezin** (pha kèm thuốc lưu dẫn để chặn vòng đời).
- Hoạt chất chống chích hút thế hệ mới: **Pymetrozine**, **Spirotetramat**, **Flonicamid** giúp rầy lập tức ngừng hút nhựa và chết đói.

- **Kỹ thuật phun:** Phun vào lúc sáng sớm khi rầy còn ướt sương di chuyển chậm hoặc chiều mát; chỉnh béc phun tơi mịn và hướng luồng thuốc ướt đẫm mặt dưới các tầng lá non và ngọn cây. Luân phiên đổi gốc thuốc giữa các lần phun để chống rầy kháng thuốc.

## Nguồn trích dẫn

Sfarm. (n.d.). Rầy phấn trắng hại sầu riêng: Dấu hiệu & cách phòng trị. sfarm.vn. https://sfarm.vn/ray-phan-trang-hai-sau-rieng-dau-hieu-cach-phong-tri-0419/
