Rầy phấn trắng (còn gọi là rầy nhảy sầu riêng, rầy trắng, tên khoa học: Allocaridara malayensis) là loài côn trùng chích hút nguy hiểm hàng đầu trên cây sầu riêng. Chúng tấn công trực tiếp vào các cơi đọt non, lá non và cuống hoa khiến đọt teo tóp, lá xoăn queo rụng sớm, đồng thời chất mật ngọt do rầy bài tiết còn kích thích nấm bồ hóng phát triển đen kịt mặt lá làm cây suy kiệt nghiêm trọng.
Đặc điểm sinh học và vòng đời của rầy phấn trắng
Nắm rõ các pha sinh trưởng của rầy giúp bà con chọn đúng thời điểm phun phòng trừ đạt hiệu quả triệt để nhất:
- Giai đoạn trứng: Trứng có màu vàng nhạt, hình bầu dục với một đầu hơi nhọn, kích thước nhỏ khoảng 1 mm. Trứng được rầy cái đẻ thành từng cụm từ 8 - 14 quả ở mặt trên của các lá non còn cuộn lại dạng mũi giáo.
- Giai đoạn ấu trùng (5 tuổi):
- Tuổi 1: Thân màu vàng, di chuyển chậm chạp quanh gân lá non.
- Tuổi 2 đến tuổi 5: Cơ thể tiết ra lớp sáp phấn màu trắng tuyết mịn màng bao phủ; phần đuôi mọc các sợi tơ sáp trắng xòe dài như bông gòn. Khi có va chạm, ấu trùng phản ứng rất nhanh nhẹn, bò lẹ và có khả năng búng nhảy linh hoạt.
- Giai đoạn thành trùng (Rầy trưởng thành): Thân thon dài màu vàng nâu nhạt, cánh mỏng trong suốt, không còn lớp lông sáp dài như ấu trùng. Thành trùng ban ngày né ánh sáng mặt trời lẩn trốn dưới mặt dưới lá già, ban đêm bò lên mặt lá non chích hút nhựa. Một con rầy trưởng thành có thể sống kéo dài đến 6 tháng.
Dấu hiệu nhận biết cây sầu riêng bị rầy phấn trắng tấn công
Bà con cần thường xuyên kiểm tra vườn vào các đợt cây nhú cơi đọt để phát hiện dấu vết gây hại sớm:
- Lớp phấn trắng bụi tuyết đặc trưng: Trên các đọt non, cuống hoa và mặt dưới lá non xuất hiện một lớp phấn màu trắng mịn như bụi tuyết hoặc các túm bông trắng li ti do ấu trùng rầy tiết ra để bảo vệ cơ thể.
- Biến dạng lá và cháy khô mép lá: Lá non bị chích hút nhựa sẽ xuất hiện các chấm vàng li ti, mép lá co rúm, xoăn queo, sau đó khô cháy từ chóp lá lùi dần vào cuống cành rồi rụng hàng loạt, chỉ còn trơ lại cành cọng khẳng khiu.
- Mặt lá đóng bồ hóng đen xì: Chất dịch mật ngọt do rầy bài tiết tạo môi trường lý tưởng cho nấm bồ hóng (Capnodium sp.) nảy mầm bao phủ đen kịt bề mặt phiến lá, cản trở hoàn toàn khả năng quang hợp và làm giảm phẩm chất trái.
- Thời điểm nhạy cảm nhất: Giai đoạn cây vừa nhú cơi đọt non (giai đoạn mũi giáo đến le đọt), thời kỳ phân hóa mầm hoa xổ nhụy và giai đoạn trái non mới hình thành.
Nguyên nhân khiến rầy phấn trắng bùng phát thành dịch
- Khí hậu hanh khô: Rầy sinh sôi phát triển cực nhanh vào mùa khô hoặc các giai đoạn nắng ráo xen kẽ mưa nhẹ, độ ẩm thấp.
- Vườn ra đọt rải rác: Cây sầu riêng không đi đọt đồng loạt mà ra đọt lọt chọt tạo nguồn thức ăn liên tục dồi dào cho các lứa rầy gối đầu nối tiếp nhau.
- Tán cây rậm rạp, bón thừa đạm: Vườn thiếu ánh sáng và bón thừa phân đạm hóa học làm mô đọt non mềm mọng, vách tế bào mỏng rất dễ bị vòi hút của rầy xuyên thấu.
- Suy giảm thiên địch tự nhiên: Lạm dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học phổ rộng làm tiêu diệt hết các loài thiên địch có ích trong vườn.
Tác hại đối với sản xuất
Rầy phấn trắng phá hủy toàn bộ cơi đọt mới khiến cây không thể tạo dàn lá để quang hợp nuôi trái. Cây bị hại nặng sẽ rụng hoa và trái non hàng loạt, trái chậm lớn, méo mó, giảm 30% đến 50% năng suất và khiến cây suy kiệt, dễ bị nấm nứt thân xì mủ, thán thư tấn công bồi thêm.