Bộ Nông nghiệp và Môi trường thí điểm ứng dụng AI vào truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng

Trong những năm gần đây, ngành hàng sầu riêng Việt Nam đã có bước bứt phá ngoạn mục về diện tích, sản lượng lẫn kim ngạch xuất khẩu, trở thành một trong những mặt hàng trái cây mang lại giá trị kinh tế cao nhất cho nông dân khu vực Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, song hành với tốc độ mở rộng nhanh chóng của vùng nguyên liệu, thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra những hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt hơn về quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng hóa chất, kiểm dịch thực vật và tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Nhằm chuẩn hóa công tác quản lý chất lượng và bảo vệ uy tín nông sản quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chính thức ban hành kế hoạch thí điểm truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng với trọng tâm là nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các công nghệ số hiện đại (theo thông tin từ Báo Xây dựng ngày 17/12/2025).
1. Mục tiêu chiến lược của kế hoạch thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng
Theo kế hoạch được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt, hoạt động thí điểm lần này không chỉ dừng lại ở việc thử nghiệm một phần mềm dán tem đơn lẻ, mà hướng tới hoàn thiện toàn diện hệ thống và quy trình truy xuất nguồn gốc (TXNG) cho nhóm sản phẩm nông, lâm, thủy hải sản chủ lực của Việt Nam, lấy trái sầu riêng làm đối tượng triển khai trọng điểm. Hệ thống được thiết kế để phục vụ đồng thời ba nhóm chủ thể cốt lõi trong chuỗi giá trị:
- Người tiêu dùng trong nước và quốc tế: Được cung cấp công cụ tra cứu minh bạch, trực quan và đáng tin cậy để kiểm chứng nguồn gốc xuất xứ, quy trình canh tác, lịch sử sử dụng vật tư nông nghiệp cũng như mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm của từng trái sầu riêng trước khi lựa chọn tiêu dùng.
- Các tổ chức, cá nhân sản xuất và kinh doanh sầu riêng: Bao gồm nông hộ, tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu. Hệ thống giúp các đơn vị này số hóa toàn bộ quy trình quản trị chuỗi cung ứng từ vườn trồng đến khâu đóng gói và vận chuyển, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm thiểu rủi ro bị trả hàng tại cửa khẩu và gia tăng giá trị thương mại cho trái sầu riêng Việt Nam.
- Cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương: Cung cấp hạ tầng dữ liệu tập trung phục vụ công tác quản lý, giám sát chất lượng, kiểm tra tính tuân thủ quy định tại các vùng trồng và cơ sở đóng gói, đồng thời hỗ trợ truy vết nhanh chóng nguyên nhân khi phát sinh cảnh báo từ thị trường nhập khẩu.
2. Chuẩn hóa hành lang pháp lý, quy chuẩn kỹ thuật và quy trình quản lý mã truy vết
Để hệ thống truy xuất nguồn gốc vận hành thống nhất trên phạm vi toàn quốc và tương thích với yêu cầu của các đối tác thương mại quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nhóm nhiệm vụ nền tảng đầu tiên là hoàn thiện hệ thống pháp lý, quy trình nghiệp vụ và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật. Cụ thể, các cơ quan chuyên môn sẽ tiến hành rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cũng như văn bản chỉ đạo điều hành liên quan đến hoạt động truy xuất nguồn gốc nông sản.
Song song với việc rà soát quy định trong nước, Bộ tổ chức nghiên cứu sâu các tiêu chuẩn, quy định của các tổ chức quốc tế để xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN, QCVN) và bộ tài liệu hướng dẫn chung về truy xuất nguồn gốc thuộc thẩm quyền quản lý. Trên cơ sở đó, tài liệu hướng dẫn áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho trái sầu riêng sẽ được ban hành, gắn chặt với quy định cụ thể của từng nước nhập khẩu, đặc biệt là các quy định về quản lý và sử dụng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.
Về mặt tiêu chuẩn dữ liệu đầu ra, kế hoạch đặt ra yêu cầu thống nhất và chuẩn hóa toàn bộ hình thức, nội dung thẻ, tem, nhãn hoặc các định dạng điện tử dùng để truy xuất nguồn gốc, đi kèm ba cách thức quản lý việc áp dụng mã truy vết. Mỗi đơn vị dữ liệu truy xuất bắt buộc phải thể hiện đầy đủ và chính xác các trường thông tin cốt lõi gồm: thông tin định danh vùng sản xuất; thông tin về cơ sở sản xuất, sơ chế và đóng gói; nguồn gốc xuất xứ của các loại nguyên vật liệu, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đầu vào; các chỉ tiêu chứng nhận về an toàn, vệ sinh và chất lượng sản phẩm; cùng quy định rõ ràng về yêu cầu, trách nhiệm pháp lý của cơ sở sản xuất, đơn vị gắn tem nhãn và các bên liên quan trong chuỗi cung ứng.
3. Tích hợp AI, Blockchain, IoT và Big Data vào Cổng thông tin truy xuất nông sản
Điểm nhấn công nghệ nổi bật nhất trong kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là chủ trương đẩy mạnh nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao tính thông minh, tự động hóa và độ tin cậy của hệ thống truy xuất nguồn gốc. Thay vì để dữ liệu truy xuất chỉ là những bảng kê khai tĩnh do con người tự nhập tay dễ xảy ra sai sót hoặc gian lận, Bộ định hướng triển khai các đề tài, dự án và nhiệm vụ nghiên cứu khoa học công nghệ để phát triển giải pháp tích hợp đồng bộ bốn trụ cột công nghệ gồm chuỗi khối (Blockchain), Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data).
Khi các công nghệ này được kết nối vào cùng một kiến trúc nền tảng, mạng lưới cảm biến IoT tại vườn sẽ tự động ghi nhận thông số môi trường và lịch sử chăm sóc; công nghệ Blockchain bảo đảm tính toàn vẹn, chống chỉnh sửa sai lệch dữ liệu qua từng khâu luân chuyển; dữ liệu lớn (Big Data) tổng hợp thông tin từ hàng nghìn mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói; còn thuật toán AI đóng vai trò phân tích chéo dữ liệu, phát hiện sớm các điểm bất thường về sản lượng so với diện tích đăng ký, cảnh báo nguy cơ gian lận mã số hoặc rủi ro tồn dư hóa chất trước khi lô hàng rời kho.
Đồng thời, Bộ sẽ tổ chức hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức và hộ nông dân kết nối trực tiếp vào Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, biến cổng thông tin này thành hạ tầng dữ liệu mở phục vụ công tác nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các giải pháp công nghệ mới vào thực tiễn sản xuất.
4. Phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các đơn vị chuyên môn và đối tác công nghệ
Để kế hoạch thí điểm đi vào thực chất và bảo đảm tiến độ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phân định cụ thể vai trò đầu mối giữa khối quản lý công nghệ, khối nghiệp vụ nông học và doanh nghiệp đồng hành:
- Vụ Khoa học và Công nghệ (Vụ KHCN): Giữ vai trò đơn vị đầu mối chủ trì về giải pháp công nghệ, chịu trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Công ty NETACOM (đơn vị phối hợp và tài trợ hệ thống công nghệ thông tin trong suốt quá trình triển khai thí điểm) cùng Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển. Nhiệm vụ trọng tâm của tổ hợp này là phát triển, nâng cấp và hoàn thiện phần mềm hệ thống truy xuất nguồn gốc phục vụ kế hoạch thí điểm, đồng thời tham mưu cho lãnh đạo Bộ về các yêu cầu kỹ thuật và hạ tầng công nghệ cần thiết để hệ thống vận hành thông suốt, bảo mật.
- Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật: Giữ vai trò chủ trì và chịu trách nhiệm toàn diện về mặt nghiệp vụ chuyên ngành xuyên suốt từ khâu trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói khi triển khai kế hoạch thí điểm truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng. Cục trực tiếp thực hiện việc lựa chọn, đề xuất và đôn đốc các vùng trồng, hợp tác xã và cơ sở đóng gói tham gia thí điểm, đồng thời tham mưu ban hành các văn bản hướng dẫn quy trình sản xuất, chăm sóc, thu hoạch và đóng gói sầu riêng chuẩn hóa gắn với hệ thống truy xuất nguồn gốc.
5. Góc nhìn ứng dụng và lộ trình chuẩn bị cho nhà vườn, hợp tác xã sầu riêng
Kế hoạch thí điểm ứng dụng AI và công nghệ số vào truy xuất nguồn gốc sầu riêng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy quản lý minh bạch từ gốc đang chuyển từ khuyến khích tự nguyện sang tiêu chuẩn vận hành bắt buộc của toàn ngành. Trong thời gian tới, khi hệ thống dữ liệu lớn kết hợp AI được đưa vào đối chiếu tự động giữa diện tích vùng trồng, lượng vật tư sử dụng và sản lượng xuất khẩu, những vườn trồng làm ăn chụp giật, mượn mã số vùng trồng hoặc ghi chép sổ sách đối phó sẽ rất khó tồn tại trên thị trường chính ngạch.
Đối với các nông hộ và hợp tác xã trồng sầu riêng, thời điểm này chính là cơ hội thuận lợi nhất để chủ động chuẩn hóa hoạt động sản xuất nhằm sẵn sàng tham gia vào mạng lưới truy xuất quốc gia. Nhà vườn nên thực hiện đồng bộ bốn bước chuẩn bị: thứ nhất, liên kết vào các tổ hợp tác hoặc hợp tác xã để đăng ký cấp mã số vùng trồng chính chủ và chuẩn hóa ranh giới lô thửa; thứ hai, hình thành thói quen ghi chép nhật ký canh tác điện tử ngay sau mỗi lần bón phân, tưới nước, tỉa cành hoặc phun thuốc bảo vệ thực vật, lưu giữ đầy đủ hóa đơn mua vật tư đầu vào có nguồn gốc rõ ràng; thứ ba, tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật và độ tuổi thu hoạch để bảo đảm chất lượng cơm và an toàn dư lượng; thứ tư, chủ động phối hợp với cán bộ khuyến nông địa phương và cơ sở đóng gói được cấp mã số để thực hành gắn tem mã truy vết cho từng lô hàng ngay tại vườn. Sự chuẩn bị bài bản ngay từ hôm nay sẽ giúp nhà vườn giữ vững đầu ra ổn định và nâng cao giá trị bền vững cho trái sầu riêng Việt Nam. Bạn đọc có thể xem đầy đủ thông tin kế hoạch thí điểm tại mục nguồn trích dẫn.
Nguồn trích dẫn
Nguyễn Hùng. (2025, December 17). Thí điểm ứng dụng AI vào truy xuất nguồn gốc sầu riêng. Báo Xây dựng, baoxaydung.vn. https://baoxaydung.vn/thi-diem-ung-dung-ai-vao-truy-xuat-nguon-goc-sau-rieng-192251217140638443.htm
Xem nguồn gốc





Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào.