Đắk Lắk chế tạo máy phân loại độ chín sầu riêng bằng AI phân tích âm thanh trong 1 giây

Đắk Lắk chế tạo máy phân loại độ chín sầu riêng bằng AI phân tích âm thanh trong 1 giây

Trong chuỗi thu hoạch và xuất khẩu sầu riêng, việc xác định đúng độ già chín của trái là khâu quyết định trực tiếp đến chất lượng cơm và uy tín thương hiệu. Hiện nay, công đoạn này vẫn phụ thuộc chủ yếu vào kinh nghiệm cảm tính của đội ngũ thợ gõ trái chuyên nghiệp. Tuy nhiên, phương pháp thủ công dễ bị chi phối bởi sức khỏe, tâm lý người thợ và khó đáp ứng công suất lớn tại các vựa thu mua, dẫn đến rủi ro cắt nhầm trái non hoặc trái quá chín. Để khắc phục điểm nghẽn này, TS. Lê Minh Tân và CN. Hoàng Ngọc Trung Nguyên (Trường Đại học Tây Nguyên) đã nghiên cứu thành công giải pháp "Máy phân loại quả sầu riêng theo độ chín sử dụng AI phân tích âm thanh", công trình xuất sắc đoạt giải Nhì Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2024-2025 khu vực phía Tây (theo thông tin từ Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam ngày 7/7/2026).

1. Cơ sở vật lý âm học phân biệt sầu riêng đủ tuổi và sầu riêng non

Nguyên lý khoa học của thiết bị dựa trên sự biến đổi cấu trúc sinh lý bên trong trái sầu riêng theo từng giai đoạn phát triển. Ở trái còn non, phần thịt quả (cơm) còn cứng, bám chặt vào lớp vỏ dày và hầu như không có khoảng trống bên trong. Khi trái bước vào giai đoạn già và đạt chuẩn thu hoạch (từ 7,5 đến 8,5 tuổi), phần cơm mềm dần, các múi tách nhẹ khỏi vỏ và hình thành các khoang khí tự nhiên.

Chính sự khác biệt về cấu trúc khoang khí này tạo ra đặc trưng sóng âm hoàn toàn khác nhau khi gõ nhẹ vào vỏ trái: trái sầu riêng đủ tuổi phát ra âm thanh trầm, biên độ giảm chậm và độ ngân vang kéo dài (Decay dài) do năng lượng tập trung ở dải tần số thấp; ngược lại, trái non phát ra âm thanh cao, gắt, biên độ tắt nhanh và độ vang ngắn.

2. Quy trình xử lý tín hiệu và huấn luyện mô hình AI kháng nhiễu thực địa

Để máy tính nhận diện chính xác những sắc thái âm thanh tinh tế ngay trong môi trường vườn cây hoặc vựa đóng gói ồn ào, nhóm tác giả Trường Đại học Tây Nguyên đã xây dựng quy trình xử lý kỹ thuật gồm ba bước chặt chẽ:

  • Thu âm không dây tầm xa: Thiết bị sử dụng micro kết nối không dây trong phạm vi 10-15 m, giúp người kiểm tra thao tác linh hoạt khi di chuyển giữa các hàng cây hoặc băng chuyền.
  • Lọc nhiễu số và chuyển đổi thành "ảnh phổ": Tín hiệu âm thanh thu vào được đưa qua bộ lọc nhiễu kỹ thuật số, phân tích phổ tần số nhanh (FFT) và trích xuất các đặc trưng âm học chuyên sâu như hệ số cepstral tần số Mel (MFCC) cùng biểu đồ phổ Log-Mel Spectrogram để biến sóng âm thành dữ liệu hình ảnh cho mô hình học sâu phân tích.
  • Huấn luyện trên hàng nghìn mẫu thực tế: Mô hình AI được huấn luyện từ hàng nghìn mẫu âm thanh thực địa của hai giống sầu riêng chủ lực là Dona và Ri6 thu thập từ năm 2024 đến năm 2025, kết hợp dữ liệu các loại tạp âm thực tế như tiếng động cơ xe, quạt gió và giọng nói con người. Nhờ đó, hệ thống phân loại chính xác 3 trạng thái: Quả đủ tuổi, Quả xanh và Thùng rỗng hoặc Tiếng ồn.

3. Thiết kế cầm tay nhỏ gọn, xử lý trong 1 giây với độ chính xác 92%-94%

Sản phẩm hoàn thiện có kiểu dáng cầm tay gọn nhẹ, tích hợp màn hình hiển thị LCD TFT 3,2 inch, hệ thống 3 đèn LED báo trạng thái (kết nối micro, quả đủ tuổi, quả xanh hoặc nhiễu) kèm loa thông báo trực quan. Người vận hành có thể chuyển đổi nhanh chế độ nhận diện riêng biệt cho giống Dona hoặc Ri6 chỉ bằng một nút bấm.

Kết quả thử nghiệm thực tế tại nhiều nhà vườn và cơ sở thu mua lớn ở tỉnh Đắk Lắk từ tháng 7/2024 đến tháng 9/2025 cho thấy thiết bị xử lý và trả kết quả phân loại chỉ trong khoảng 1 giây, đạt độ chính xác ấn tượng từ 92% đến 94% và lọc bỏ hiệu quả tạp âm môi trường. Sử dụng 2 cell pin sạc, máy có thể hoạt động liên tục từ 5 đến 6 tiếng ngoài vườn.

4. Góc nhìn ứng dụng cho nhà vườn và cơ sở thu mua sầu riêng

So với các hệ thống máy quét CT-scan cỡ lớn đặt cố định tại nhà máy đóng gói, thiết bị phân tích âm thanh cầm tay của Trường Đại học Tây Nguyên có lợi thế vượt trội về tính cơ động và chi phí tiếp cận, cho phép kiểm tra độ già chín của từng trái ngay khi còn treo trên cây trước lúc cắt cuống. Việc ứng dụng công cụ định lượng này tại vườn sẽ giúp nhà vườn loại bỏ triệt để tình trạng cắt non chạy theo giá thị trường, nâng cao tỷ lệ trái đạt chuẩn xuất khẩu và giảm tranh cãi khi nghiệm thu với thương lái. Bạn đọc có thể xem đầy đủ thông tin công trình nghiên cứu tại mục nguồn trích dẫn.

Nguồn trích dẫn

Đoàn Văn Thanh. (2026, July 7). Đắk Lắk: Ứng dụng AI "nghe" độ chín sầu riêng. Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, vusta.vn. https://vusta.vn/dak-lak-ung-dung-ai-nghe-do-chin-sau-rieng-p94987.html

Xem nguồn gốc

AIcông nghệ caonông nghiệp 4.0sau thu hoạch

Chia sẻ
Quay lại Sầu Riêng Tất cả tin tức

Tin liên quan

Bình luận (0)

Chưa có bình luận nào.