Thái Lan dùng CT-scan và AI để siết chất lượng sầu riêng xuất khẩu

Bộ Giáo dục Đại học, Khoa học, Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Thái Lan (MHESI) đang thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ xuyên suốt chuỗi cung ứng sầu riêng, từ khâu phân loại, kiểm định chất lượng đến chế biến và bảo quản xuất khẩu. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc, thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, ngày càng siết chặt kiểm tra chất lượng, dư lượng hóa chất và truy xuất nguồn gốc, đồng thời áp lực cạnh tranh khu vực gia tăng mạnh mẽ từ Việt Nam, Malaysia, Philippines và Campuchia. Theo số liệu từ Cơ quan Hải quan Trung Quốc, trong 11 tháng năm 2025, nước này nhập khẩu 1,79 triệu tấn sầu riêng tươi với trị giá 7,18 tỷ USD; trong đó Thái Lan dẫn đầu với 903.610 tấn (chiếm 50,39% thị phần, giảm so với mức 52,04% cùng kỳ năm 2024), còn Việt Nam bám sát phía sau với 884.590 tấn (nâng thị phần lên 49,33%).
1. Áp lực giữ thị phần và chính sách "4 không" của Thái Lan
Để bảo vệ vị thế dẫn đầu và hướng tới mục tiêu xuất khẩu sầu riêng đạt hơn 150 tỷ baht (tương đương 4,2 tỷ USD) trong năm nay, Bộ Nông nghiệp Thái Lan đã triển khai chính sách "4 không", bao gồm: không trái non, không sâu bệnh, không vi phạm quyền xuất khẩu và không tồn dư hóa chất.
Quyết tâm siết chặt quy trình kiểm định càng trở nên cấp thiết sau sự cố Trung Quốc tăng cường kiểm tra chất nhuộm Basic Yellow 2 trên sầu riêng nhập khẩu do phát hiện một số lô hàng từ Thái Lan nhiễm chất này, buộc phía Thái Lan phải tiêu hủy nhiều lô hàng bị trả về. Thay vì chỉ kiểm tra cảm quan bên ngoài dễ bỏ sót lỗi, các cơ sở đóng gói tại Thái Lan đang chuyển mạnh sang tiêu chuẩn định lượng bằng máy móc nhằm khôi phục niềm tin với đối tác nhập khẩu.
2. Máy Durian CT-scan tích hợp AI và công nghệ chiếu xạ bảo quản
Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong chiến lược nâng cấp chuỗi cung ứng của Thái Lan là việc ứng dụng đồng bộ công nghệ quét không phá hủy và xử lý sau thu hoạch:
- Phân loại tự động bằng Durian CT-scan và AI: Cơ quan Phát triển Nghiên cứu Nông nghiệp Thái Lan (ARDA) đã phối hợp với Đại học Công nghệ Suranaree cải tiến các máy CT-scan y tế ngừng sử dụng thành thiết bị "Durian CT-scan" tích hợp trí tuệ nhân tạo. Hệ thống này có khả năng phát hiện độ chín, sầu riêng non và sâu đục hạt bên trong chỉ trong 3 giây mỗi trái với độ chính xác khoảng 95%, đạt công suất phân loại tới 1.200 trái mỗi giờ. Nhờ tận dụng khung máy y tế cũ, chi phí chế tạo giảm mạnh từ khoảng 10 triệu baht xuống còn 2 triệu baht mỗi máy, giúp doanh nghiệp đóng gói tiết kiệm nhân công và thay thế dần kinh nghiệm "gõ trái" thủ công vốn thiếu đồng nhất.
- Kéo dài thời gian bảo quản bằng công nghệ hạt nhân: Song song với khâu phân loại, Thái Lan tăng cường sử dụng tia X liều kiểm soát để làm chậm quá trình chín, kéo dài thời gian tươi của trái và xử lý các sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch nhằm đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường khó tính như Mỹ và Trung Quốc. Bên cạnh đó, công nghệ chiếu xạ gamma xử lý ruồi đục quả đã được thí điểm tại vùng trồng Chanthaburi hơn 20 năm qua cũng tiếp tục được đẩy mạnh để giảm lệ thuộc hóa chất và hạ chi phí cho nhà vườn.
3. Bài học cạnh tranh và gợi ý hành động cho ngành sầu riêng Việt Nam
Việc thị phần sầu riêng Việt Nam tại Trung Quốc đã vươn lên mức 49,33%, gần như ngang bằng với Thái Lan (50,39%), cho thấy dư địa tăng trưởng rất lớn nhưng cũng báo hiệu cuộc đua sắp tới sẽ chuyển hẳn từ cạnh tranh sản lượng sang cạnh tranh chất lượng và công nghệ sau thu hoạch. Khi đối thủ trực tiếp đã chuẩn hóa quy trình phân loại bằng AI, CT-scan và chính sách "4 không", tình trạng thu hoạch sầu riêng non, sử dụng hóa chất ngoài danh mục hoặc kiểm soát lỏng lẻo tại cơ sở đóng gói sẽ khiến nông sản Việt Nam dễ mất lợi thế.
Với nhà vườn và hợp tác xã trong nước, giải pháp thiết thực nhất hiện nay là tuân thủ nghiêm tuổi thu hoạch để chống sượng trái, tuyệt đối không sử dụng các chất nhuộm hay hóa chất cấm trong sơ chế, đồng thời ghi chép đầy đủ nhật ký vùng trồng để đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Ở khâu doanh nghiệp và cơ sở đóng gói, việc từng bước đầu tư thiết bị kiểm tra độ chín không phá hủy và chuẩn hóa quy trình kiểm dịch sẽ là chìa khóa giữ vững thị phần bền vững. Để xem đầy đủ thông tin chi tiết về các công nghệ mà Thái Lan đang triển khai, bà con và doanh nghiệp có thể tham khảo trực tiếp bài viết gốc ở mục nguồn trích dẫn.
Nguồn trích dẫn
Thi Hà. (2026, May 23). Thái Lan dùng CT-scan và AI để siết chất lượng sầu riêng xuất khẩu. VnExpress, vnexpress.net. https://vnexpress.net/thai-lan-dung-ct-scan-va-ai-de-siet-chat-luong-sau-rieng-xuat-khau-5077386.html
Xem nguồn gốc





Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào.