Xuất khẩu cua, ghẹ dẫn đầu đà tăng trưởng thủy sản 32,6% và yêu cầu số hóa truy xuất vùng nuôi

Xuất khẩu cua, ghẹ dẫn đầu đà tăng trưởng thủy sản 32,6% và yêu cầu số hóa truy xuất vùng nuôi

Trong bức tranh xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam năm 2026, bên cạnh hai trụ cột truyền thống là tôm và cá tra, nhóm mặt hàng cua, ghẹ đang nổi lên như một điểm sáng tăng trưởng ấn tượng bậc nhất. Theo số liệu tổng hợp từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng cua, ghẹ đã ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 32,6% so với cùng kỳ năm trước, dẫn đầu tốc độ tăng trưởng trong toàn bộ các nhóm mặt hàng thủy sản chủ lực. Kết quả bứt phá này đóng góp quan trọng giúp tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đạt gần 10,46 tỷ USD sau 10 tháng (tăng hơn 12% so với cùng kỳ) và mở ra cơ sở vững chắc để toàn ngành chạm mục tiêu 12 tỷ USD trong cả năm 2026 (theo thông tin từ Báo Dân trí ngày 16/11/2026).

1. Động lực tăng trưởng từ thị trường châu Á và mục tiêu cán mốc 12 tỷ USD

Phân tích cơ cấu đóng góp của từng ngành hàng trong 10 tháng đầu năm 2026 cho thấy sự phân hóa rõ rệt nhưng bổ trợ lẫn nhau: trong khi mặt hàng tôm đạt kim ngạch hơn 4,2 tỷ USD (tăng 9%) và cá tra đạt gần 2 tỷ USD (tăng 11%), thì nhóm đặc sản cua, ghẹ lại tạo ra bước nhảy vọt với mức tăng 32,6%. Với doanh thu lũy kế đạt 10,46 tỷ USD sau 10 tháng, toàn ngành thủy sản chỉ cần thu về thêm hơn 1,5 tỷ USD trong hai tháng cuối năm (tháng 11 và tháng 12/2026) để hoàn thành mục tiêu 12 tỷ USD. Đây là mức chỉ tiêu hoàn toàn khả thi khi bình quân mỗi tháng cuối năm chỉ cần đạt khoảng 800 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với kết quả thực tế 1,32 tỷ USD mà ngành đã đạt được trong riêng tháng 10/2026.

Xét về bản đồ thị trường tiêu thụ, sự dịch chuyển dòng chảy thương mại đang diễn ra mạnh mẽ theo hướng gia tăng tỷ trọng tại khu vực châu Á. Cụ thể, thị trường Trung Quốc (bao gồm Hồng Kông) và khối ASEAN đang trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, đóng góp khoảng hai phần ba tổng mức tăng kim ngạch của toàn ngành thủy sản Việt Nam. Riêng thị trường Trung Quốc (bao gồm Hồng Kông) đã mang về 2,62 tỷ USD, tăng vọt 30,3% so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ ghi nhận mức giảm nhẹ 1,2%, lùi về 1,63 tỷ USD do mặt hàng tôm giảm hơn 19% và cá tra giảm gần 13%.

Theo dự báo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), đến năm 2035, khu vực châu Á sẽ chiếm tới 75% tổng lượng tiêu thụ thủy sản toàn cầu. Đặc biệt, nhu cầu tiêu thụ hải sản tại Trung Quốc đang mở rộng nhanh chóng từ các đô thị ven biển giàu có vào sâu các tỉnh thành nội địa. Xu hướng này mở ra dư địa khổng lồ cho ngành hàng cua, ghẹ Việt Nam phát triển đa dạng danh mục sản phẩm, từ cua biển sống cao cấp đóng hộp tuần hoàn, cua cốm, cua lột cấp đông cho đến các dòng thịt cua bóc sẵn tiện lợi phục vụ chuỗi nhà hàng và bữa ăn gia đình hiện đại.

2. Bốn điểm nghẽn từ khâu nguyên liệu và lỗ hổng mã số vùng nuôi

Mặc dù tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cua, ghẹ đang ở mức rất cao, VASEP thẳng thắn chỉ ra rằng chuỗi giá trị thủy sản trong nước vẫn đang đối mặt với những điểm nghẽn cấu trúc ngay từ khâu sản xuất nguyên liệu, làm suy giảm sức cạnh tranh về giá thành so với các quốc gia xuất khẩu lớn như Ecuador hay Ấn Độ. Nhìn sang các ngành hàng chủ lực khác để rút ra bài học quản trị, hiện có khoảng 80% nguồn tôm thẻ chân trắng bố mẹ phải nhập khẩu, chi phí thức ăn chiếm tới 70% đến 80% giá thành nuôi cá tra, và tỷ lệ tổn thất trong chuỗi nuôi tôm vẫn ở mức 8,8%.

Đối với ngành hàng cua biển nuôi tập trung tại các tỉnh ven biển phía Nam như Cà Mau, An Giang, Bạc Liêu và Kiên Giang, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng đáp ứng các quy định khắt khe về truy xuất nguồn gốc và minh bạch xuất xứ. Số liệu khảo sát thực tế trong ngành thủy sản cho thấy, ngay cả ở nhóm cơ sở nuôi tôm nước lợ thuộc diện bắt buộc phải đăng ký, tỷ lệ cơ sở được cấp mã số định danh mới chỉ đạt 24,5%; tỷ lệ này ở các hộ nuôi cua quảng canh kết hợp rừng ngập mặn còn thấp hơn do diện tích manh mún và thiếu công cụ ghi chép dữ liệu điện tử.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái và thường xuyên áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, việc thiếu hồ sơ truy xuất nguồn gốc đồng bộ khiến doanh nghiệp xuất khẩu luôn ở thế bị động, dễ gặp rủi ro khi cơ quan chức năng nước nhập khẩu tiến hành thanh tra chuỗi cung ứng.

3. Tư duy quản trị chuỗi chủ động và vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI)

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức sản xuất để duy trì đà tăng trưởng bền vững, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khẳng định nhiều quyết định mang tính sống còn đối với mục tiêu xuất khẩu phải được đưa ra từ trước khi có đơn hàng, bắt đầu ngay từ khâu lựa chọn con giống, quy hoạch tổ chức vùng nuôi, đầu tư thiết bị công nghệ, chuẩn bị công suất chế biến cho đến bố trí nguồn vốn lưu động.

Trong lộ trình chuyển dịch từ lối làm ăn chạy theo đơn hàng ngắn hạn sang chủ động quản trị chuỗi cung ứng bằng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số đang giữ vai trò là công cụ cốt lõi giúp doanh nghiệp và vùng nuôi cua giải quyết cùng lúc ba bài toán:

  • Số hóa định danh vùng nuôi và tự động hóa hồ sơ truy xuất: Thay vì lưu trữ sổ sách giấy tờ rời rạc qua nhiều tầng thương lái, việc gắn mã định danh số cho từng vuông nuôi cua kết hợp nhật ký điện tử trên điện thoại giúp tự động hóa hoàn toàn bộ hồ sơ chứng minh nguồn gốc, đáp ứng nhanh các cuộc kiểm tra xuất xứ từ đối tác Trung Quốc, Mỹ, Canada và EU.
  • Ứng dụng AI dự báo sản lượng và tối ưu thu gom theo mùa vụ: Dựa trên dữ liệu thả giống, diện tích vùng nuôi và biến động thủy văn theo từng con nước, các mô hình phân tích dữ liệu lớn hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu dự báo chính xác thời điểm cua đạt kích cỡ thương phẩm hoặc vào mùa cua gạch son, qua đó chủ động điều phối phương tiện vận chuyển chuyên dụng và công suất nhà máy chế biến.
  • Kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào bằng thị giác máy tính: Tại các trạm thu mua và nhà máy chế biến thủy sản, việc ứng dụng camera tích hợp thuật toán học sâu giúp phân loại nhanh kích cỡ, nhận diện cua chắc thịt, cua gạch và loại bỏ cá thể yếu trước khi đóng thùng xuất khẩu đường hàng không, giảm thiểu tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch.

4. Góc nhìn ứng dụng cho người nuôi cua biển và hợp tác xã ven biển

Đà tăng trưởng 32,6% của xuất khẩu cua, ghẹ trong năm 2026 mang lại cơ hội gia tăng thu nhập rất lớn cho bà con ngư dân và người nuôi cua tại Cà Mau, An Giang, Sóc Trăng và các tỉnh duyên hải. Tuy nhiên, để trái ngọt từ xuất khẩu chảy trực tiếp về túi người nuôi thay vì bị chia nhỏ qua nhiều khâu trung gian, nhà vườn và hợp tác xã cần chủ động thích nghi với kỷ luật sản xuất mới.

Trước hết, các hộ nuôi cua cần liên kết chặt chẽ với nhau thông qua các tổ hợp tác và hợp tác xã để đăng ký cấp mã số cơ sở nuôi trồng thủy sản đồng bộ, hình thành vùng nguyên liệu tập trung đủ sức ký kết hợp đồng bao tiêu trực tiếp với các doanh nghiệp xuất khẩu thành viên VASEP. Tiếp đó, người nuôi cần tập thói quen ghi chép đầy đủ nhật ký thả giống, nguồn gốc cua giống, chế độ bổ sung thức ăn và lịch thu hoạch trên các ứng dụng điện tử đơn giản ngay trên điện thoại thông minh. Khi mỗi lô cua xuất bán đều có lý lịch số minh bạch, sạch kháng sinh và đạt kích cỡ đồng đều, người nuôi sẽ luôn nắm giữ lợi thế đàm phán giá bán cao và ổn định quanh năm. Bạn đọc có thể xem đầy đủ thông tin phân tích thị trường thủy sản tại mục nguồn trích dẫn.

Nguồn trích dẫn

Thuận Hải. (2026, November 16). Thủy sản xuất khẩu tiến gần mốc 12 tỷ USD, cua, ghẹ dẫn đầu đà tăng trưởng. Báo Điện tử Dân trí, dantri.com.vn. https://dantri.com.vn/kinh-doanh/thuy-san-xuat-khau-tien-gan-moc-12-ty-usd-cua-ghe-dan-dau-da-tang-truong-20261116150828997.htm

Xem nguồn gốc

AIthị trườngthủy sảntruy xuất nguồn gốcxuất khẩu

Chia sẻ
Quay lại Cua Tất cả tin tức

Tin liên quan

Bình luận (0)

Chưa có bình luận nào.